Vrije wil en voorbestemming
Bestaat er zoiets als ware levensvrijheid? En hoe zit dat nu precies met die vrije wil en die voorbestemming? Als toeval niet bestaat, zoals velen beweren, waar is dan de ruimte voor vrije wil? Is ons lot van tevoren bepaald of is het juist de bedoeling dat we ons lot in eigen handen nemen? Zou het mogelijk zijn om meester te worden van ons eigen lot?... Vroeger of later loopt iedereen tegen dit soort vragen aan. Een bevredigend antwoord op dit raadsel is moeilijk te vinden. Dit artikel heeft de pretentie hier een uitzondering op te vormen! Het is gebaseerd op het gelijknamige boek: Vrije wil en Voorbestemming – een synthese in het licht van de eeuwige wijsheid (zie illustratie), dat in de boekhandel te verkrijgen is. Hierin wordt de oplossing geboden voor het eeuwige vraagstuk van vrije wil en voorbestemming. Laten we de aard van vrije wil en de aard van voorbestemming eens nader onder de loep gaan nemen.
Universele dorpskennis
Intuïtief voelen we ons tamelijk vrij, en gewoonlijk hebben we de indruk dat we vrij zijn om te doen en te laten wat we willen. Daarnaast weten we dat een bepaalde manier van denken, spreken en handelen meer wijs kan worden geacht dan een andere. We merken immers dagelijks dat het maken van een keuze bepaalde consequenties met zich mee brengt. We zijn allen bekend met de universele wet van de natuur, die stelt “de reactie gelijk is aan de actie”. In meer alledaagse taal wordt vaak gezegd “zoals je zaait, zul je oogsten”. Je zou met recht kunnen stellen dat dit een “universele dorpskennis” is; iedere boer is hiermee vertrouwd. We kunnen doen wat we willen, alleen moeten we bereid zijn de consequenties van ons handelen te aanvaarden. Elk moment van de dag ligt een oneindig scala aan mogelijkheden voor ons open.
Vliegveld
Onze levenssituatie kan dan ook mooi vergeleken worden met die van een man op een vliegveld. Hij heeft de keuze uit honderden bestemmingen. Zodra hij echter voor New York heeft gekozen en het vliegtuig instapt, kan hij er tamelijk zeker van zijn dat hij in New York terecht zal komen, met alle gevolgen van dien. Elk besluit in het heden bepaalt dus in meer of mindere mate onze ervaringen in de toekomst. De vrije wil van vandaag is de predestinatie van morgen. Is dit het héle antwoord op het grote vraagstuk van vrije wil en predestinatie? In een bepaald opzicht wel, maar toch is het mogelijk om onszelf een nog diepere vraag te stellen.
Waarom doen we wat we doen?
Waarom kiezen we voor dit of dat en niet iets anders? Waarom kiest de een voor New York en de ander voor Chicago? De een prefereert koffie, de ander thee. De een wil reizen, de ander wil lekker thuis blijven. De een werkt hard, de ander relaxed. Waar komen deze verschillende wensen en tendensen vandaan? De Bhagavad Gita - de pocket uitgave van de hele vedische leer - geeft een antwoord op deze vraag: “Alle schepselen handelen volgens hun eigen aard, zelfs de verlichte mens handelt volgens zijn eigen aard” (Bh.G. 3.33). Hieruit kunnen we dus afleiden dat onze vrije wil een uitdrukking is van onze aard. Niets nieuws zult u misschien zeggen en dat is ook zo. Niettemin volgt hieruit dat er in een bepaald opzicht helemaal geen sprake is van vrije wil... onze aard beslist immers voor ons wat we willen! Daarbij biedt zich meteen de volgende vraag aan: onze aard, waar komt die vandaan?
De kosmische correspondentie
Volgens de vedische astrologie, en volgens de vedische wijsheid in het algemeen, is onze aard een geïntegreerd onderdeel van het geheel van de Natuur. Onze aard is een deel van het kosmische geheel. De vedische astrologie, evenals elke andere vorm van astrologie, kan dit aantonen door te laten zien dat onze individuele aard een uitdrukking is van de structuur van de zichtbare kosmos op het moment van onze geboorte. Het is de aloude ervaring van de mensheid in alle delen van de wereld, dat de specifieke samenstand van Zon, Maan, sterren en planeten de structuur en eigenschappen weerspiegelen van onze geest, ons lichaam, ons gedrag, ons beroep, onze financiën, ons huwelijk, ons nageslacht, en zelfs van onze levensduur!
De astrologie bewijst dus, of we daar nu van bewust zijn of niet, dat al onze activiteiten - al onze gedachten, woorden en daden - de uitdrukking zijn van de kosmische Natuurwet. Vandaar het universele adagium van de astrologen: zo boven, zo beneden, zo binnen zo buiten. Aangezien de sterren en planeten zich bewegen volgens een wiskundige wetmatigheid, moet het wel zo zijn dat de aardse gebeurtenissen ook volgens een wiskundige wetmatigheid plaatsvinden. Anders zou er geen constante correspondentie waar te nemen zijn tussen beide! Aangezien deze kosmische correspondentie door alle vormen van astrologie sinds mensenheugenis wordt waargenomen, moet er aan het schijnbare toeval der aardse gebeurtenissen een kosmisch patroon of een kosmisch plan ten grondslag liggen! Volgens de vedische leer ontwikkelt ons leven zich dan ook volgens een kosmisch en vastomlijnd plan. Wij mogen dan wel de indruk hebben dat bepaalde gebeurtenissen op toeval berusten, de astrologie informeert ons dat dat slechts schijn is: alles verloopt volgens een kosmische (alles omvattende) wetmatigheid.De paradox van vrije wil en voorbestemming
Nu we het bestaan van voorbestemdheid enigszins aannemelijk hebben gemaakt, rijst vanzelf de vraag op: waaruit bestaat dan onze vrije wil? Wat is er nog waar van ons spontane gevoel van vrije wil en levensvrijheid? Zijn dat allemaal illusies en hersenschimmen? Neen, ook onze ervaring van vrijheid stoelt op waarheid Vrijheid is niets meer en niets minder dan een inherente eigenschap van ons eigen bewustzijn! Bewustzijn is volledig abstract; het bestaat voorbij tijd en ruimte. Alleen als we ons op het niveau van zuiver bewustzijn bevinden, kunnen we ons werkelijk vrij voelen en weten. Ware levensvrijheid is daarom ook niet te vinden in uiterlijke omstandigheden. Ware vrijheid is een bewustzijnstoestand. Wanneer we een bewuste ervaring hebben van ons eigen bewustzijn, dan beseffen we spontaan dat we op dat niveau volledig vrij zijn. Door de eeuwen heen hebben velen melding gemaakt van een dergelijke ervaring van zuiver bewustzijn. Het lijkt er bovendien op alsof steeds meer mensen deze “ware zelf-ervaring” kennen. Zuiver bewustzijn is te vinden aan de bron van onze gedachten en gevoelens. Het is dan ook de natuurlijke en universele ervaring van mensen die de uiteindelijke waarheid kennen – mensen die in “hogere” bewustzijnstoestanden leven. De Bhagavad Gita verwoordt de ervaring van verlichte, bevrijde mensen: “Hij wiens bewustzijn verenigd is met het goddelijke, en de waarheid kent, denkt bij zichzelf: 'Ik handel in het geheel niet'.” (Bh.G. 5.8) In de ervaring van het niet-handelen weten we dat we op het niveau van onze ziel, op het niveau van ons ware zelf, volstrekt vrij zijn. In Zen wordt deze ervaring uitgedrukt als: “Woe Wei” – Handelen en niet-handelen tegelijkertijd. De persoonlijkheid handelt, terwijl de ziel in zichzelf rust en in alle stilte en vrijheid toeschouwt wat de persoonlijkheid allemaal doet en meemaakt. Vrije wil is dan ook het best te definiëren als de uitoefening van de persoonlijke wil in een toestand van innerlijke vrijheid. Hier hebben we de oplossing van de paradox van vrije wil en voorbestemming in handen: Innerlijk zijn we vrij en uiterlijk zijn we voorbestemd. De wonderbaarlijke structuur van het leven is zodanig, dat zowel vrijheid als voorbestemdheid voor de volle 100% waar zijn. Wij mensen zijn voor 100% vrij, en toch zijn wij voor 100% gedetermineerd! Wanneer we eenmaal begrijpen dat elk van deze beweringen betrekking heeft op zijn eigen niveau, dan is het raadsel voor goed de wereld uitgeholpen.Wij zelf zijn vrij, terwijl de persoonlijkheid gepredestineerd is. In de Bhagavad Gita werpt Krishna licht op deze situatie: “Hij die inziet dat alle activiteiten verricht worden door de Natuur, en dat het zelf van alle schepselen niet de doener is, hij is waarlijk een ziener”. (Bh.G. 13.29)
Wie zijn wij?
De hele clou van het leven zit 'm namelijk in de vraag: “Waarmee identificeren we ons?” In de gangbare waaktoestand is onze zelfervaring beperkt tot onze geestelijke activiteit en tot ons lichaam. Zolang onze zelfervaring niet verder reikt dan ons geest-lichaam systeem, kunnen we ons per definitie niet volkomen vrij voelen. Onze gedachten, woorden en daden volgen immers een vastomlijnd plan, dat deel uitmaakt van het kosmische evolutieproces! Willen we ware levensvrijheid ervaren, dan worden we geadviseerd door de wijzen van alle tijden, om ons bewustzijn te verruimen totdat we de oorsprong van ons denken helder kunnen ervaren. Ervaren we eenmaal de absolute stilte, de vrijheid en de gelukzaligheid die de natuurlijke eigenschappen zijn van onze ziel - van ons bewustzijn - dan vereenzelvigen we ons spontaan met die absolute basis, met de essentie van ons bestaan. We zijn immers ziel (bewustzijn), en we hebben een geest-lichaam systeem. Ons ware zelf gaat voorbij aan alle activiteiten van ons geest-lichaam systeem. Ons bewustzijn, ons ware zelf, gaat voorbij aan tijd en ruimte en is daardoor eeuwig en onsterfelijk. In wezen zijn we dus één met de kosmische intelligentie die tijd en ruimte, en al wat zich daarin afspeelt, geschapen heeft! De oepanishaden verklaren al duizenden jaren: Jivo brahmaiva naparah! - het individuele zelf is het kosmische zelf, en niets anders! Ons ware zelf is één met dat wat men in kerken, tempels en moskeeën vereert als God, Shiva, Allah, etc.
Kosmisch bewustzijn
Door bewust te worden van de oneindige en gelukzalige aard van ons ware zelf en door de stressen en spanningen van ons geest-lichaam systeem op te lossen, kunnen we ware levensvrijheid genieten. Ons hele geest-lichaam systeem is er 24 uur per dag op gericht deze bevrijde zelf-ervaring tot stand te brengen. De geest wil altijd meer en meer vrijheid, geluk en vervulling, terwijl het lichaam zich voortdurend aan het zuiveren is van afvalstoffen en onzuiverheden. We kunnen deze natuurlijke tendens van lichaam en geest op vele manieren ondersteunen en bevorderen. Door technieken als meditatie, yoga, tai chi, fitness etc.dagelijks te beoefenen en een gezonde (ayurvedische) levensstijl te adopteren, leren we ons zelf te ont-moeten, in de dubbele betekenis van het woord. Door dagelijks een glimp op te vangen van ons ware en vrije zelf, verdwijnen de spanningen en vermoeidheden (krampachtigheden) geleidelijk aan uit ons geest-lichaam systeem.Wanneer alle vormen van krampachtigheid zijn verdwenen, onderhoudt ons zenuwstelsel spontaan de ervaring van onbegrensd, zuiver bewustzijn, ook in de dagelijkse activiteit. Dus door te zorgen voor dagelijkse ontspanning helpen we het natuurlijke evolutieproces in hoge mate. Door dagelijks thuis te komen bij ons zelf, ook al is het maar voor even, gaan we langzaam maar zeker de ware vrijheid leven. In de verrijkte bewustzijnstoestand, die we kosmisch bewustzijn kunnen noemen, ervaren we een onbegrensde vrijheid, temidden van de begrenzingen en de voorbestemdheid van het wereldse bestaan. Dit is de natuurlijke en volwassen geestestoestand van de mens. In deze natuurlijke toestand van integratie van Ziel en persoonlijkheid, vinden we spontaan ons ware levensgeluk, ook tíjdens ons bestaan op deze prachtige planeet. De mens is namelijk voorbestemd om vrij te zijn!
Frans Langenkamp is vedisch astroloog en vedanta expert. In Lelystad voert hij een praktijk voor spirituele astrologie. Hierbij gaat het hem niet om het doen van voorspellingen, maar om de persoonlijkheid te helpen integreren met de ziel. Het geven van levensplan duidingen is zijn specialiteit. U kunt hem ook benaderen voor het geven van huiskamer lezingen met als thema: Leven vanuit de bron. Dit is een cursus in universele spiritualiteit die zich gemakkelijk laat integreren in het alledaagse bestaan.
Telefoon: 0320-258302.
e-mail
ISBN nummer van het boek is: 90 76407 10 x